Boze geesten

Ondanks het mooie weer was het woensdag een dag voor boze geesten. Ik kwam er drie tegen tijdens mijn eerste voorjaarsrit.

1. "Daar heb je weer zo'n bosvernieler", zei een oude mevrouw in Boswachterij Staphorst tegen me.
Ze stond een paar meter verderop. Ik had haar niks gevraagd.
Terwijl ik op mijn kaart keek, kwam er een mountainbiker aangefietst. Hij reed keurig op het fietspad dat ik nu juist wilde vermijden: zand en steentjes, niet geschikt voor racefietsers.
"Ze maken alles kapot. Maar je moet ze eens horen als er een hond losloopt in het bos!"
De oude vrouw draaide zich mismoedig om. Ik zag geen hond, maar vermoedde dat er een blafapparaat ergens onaangelijnd tussen de bomen rondzwierf.
"Sommige mensen zijn bang voor honden, mevrouw", zei ik tegen haar.
 "Als je je hond los laat lopen krijg je meteen een boete. Ze zouden die bosvernielers eens een bekeuring moeten geven!"
Ze klonk verongelijkt.
"Die meneer op zijn mountainbike reed keurig over het fietspad, mevrouw."
"Puur toeval", zei ze. "Bosvernielers zijn het."
Ze werd steeds kwader. Ik vouwde mijn kaart op en stapte op mijn racefiets.
"Een prettige middag nog mevrouw", zei ik toen ik haar passeerde. Ze keek me aan met een argwanende blik in haar ogen en zei niks terug.

2. Ik was voor de zoveelste keer vandaag verdwaald. Vlak daarvoor was ik nog vloekend en tierend Meppel binnen gefietst, toen mijn telefoon ging.
"Job, met G. Stoor ik?"
"Nee hoor", zei ik. Ik had weer eens een verkeerde afslag genomen en was in westelijke richting afgedwaald, terwijl ik naar het Zuiden moest, naar IJhorst.
G. had nieuws waar ik nog chagrijniger van werd. Met de pest in het lijf fietste ik door De Wijk en IJhorst. Ik was moe en had geen zin meer, maar het was nog zeker dertig kilometer naar Zwolle.
Toen ik bij de boze mevrouw wegfietste, vroeg ik me af waarom ik zelf eigenlijk zo boos was geweest, even daarvoor. Waarom maken we het onszelf soms zo moeilijk? Het was mooi weer en vijf kilometer extra op de racefiets is geen straf als je van huis bent vertrokken voor een ritje van tachtig kilometer. 'Als je niet moe wilt worden, moet je niet gaan fietsen', hield ik mezelf voor. Met de boosheid verdween ook de vermoeidheid. Dat de wind was gedraaid, en net als op de heenweg schuin in de rug waaide, hielp ook.

3. Ik had het graf van mijn hardloper bezocht, in Ruinerwold. Volgende week gaat het toneelstuk in première, dat Jan Veldman van mijn boek maakte. Reden genoeg om weer eens bij hem langs te gaan.
"Hoe is het, ouwe", vroeg ik, terwijl ik op het bankje zat, vlak naast de kist met botten.
Geen antwoord natuurlijk. Ook boze geesten zwijgen als ze dood zijn. Bijna veertig jaar is Luurt Huizenga al niet meer onder ons. Rondom hem liggen genoeg Drenten begraven die minder lang op aarde hebben rond gelopen. Het zal wel inbeelding zijn geweest, maar ik meende nog steeds de boosheid te kunnen voelen die zijn leven zo heeft verzuurd.
Nochtans was het was fijn mijmeren aan het graf, terwijl de vogels het voorjaar toezongen. Het was warm in de zon en mijn benen voelden vol aan. Na een half uur waren we uitgepraat.
"Nou, ouwe, het ga je goed." Met de fiets aan de hand verliet ik het kerkhof om even later een verkeerde afslag te nemen.

(Mooi boek trouwens, Boze geesten, geschreven door de meest boze geest uit de Russische literatuur. Heel actueel ook, in deze tijd waarin boosheid onze natuurlijke levenshouding lijkt te worden.)

Namen

Haerst.
Genne, Holten, Streukel, Zuideindigerslag.
Zwartewaterklooster.
De Velde, Veldiger buitenland, Kievitsnest.
Nadorsterlanden, Boven Jutjesriet.
Genne-Overwaters, Zuidelijk Jutjesriet.
Frankhuis.

Nee, de zon scheen niet.

Kijken naar de Omloop

Job fietst even niet. Dat komt omdat hij wat teveel geschaatst heeft. De spieren, pezen en aanhechtingen op zijn scheenbenen zijn al wekenlang van slag. Maar vandaag keek Job wel naar het fietsen, net als deze vader en zoon. In België werd het wielerseizoen geopend met de Omloop Het Volk die tegenwoordig abusievelijk Omloop Het Nieuwsblad wordt genoemd. Marijn fietst fietste daar namelijk. Het was prachtig weer en Job verlangde hevig naar zijn fiets. Hij was na de finish van de vrouwen graag samen met vader en zoon weer opgestapt voor nog een ritje in het Vlaamse land.

Frits Staal

Aan het sterven van zijn helden merkt een mens dat hij ouder wordt. Afgelopen zondag is Frits Staal overleden. Staal was een taalkundige, logicus en filosoof waar ik voor het eerst van hoorde, toen ik heel lang geleden in Leiden Sanskriet studeerde. Aangezien ik nergens een behoorlijke necrologie van Staal heb gelezen, hier wat persoonlijke notities.
Frits Staal was een rationalist pur sang. Hij is bekend geworden door zijn boeken over mystiek en rituelen. Vooral zijn theorie over het ontstaan van taal vanuit mantra's (betekenisloze, gestructureerde klanken, vergelijkbaar met vogelgezang) en de syntaxis van het ritueel heeft me altijd gefascineerd. Heel kort samengevat: voordat onze voorouders taal gingen gebruiken, zongen en prevelden ze mantra's. Toen ze op een zeker moment aan de mantra's betekenis gingen hechten ontstond taal. Staal ontdekte dat de syntaxis van talen grote overeenkomsten vertoont met de regels van het ritueel, dat een pretalig verschijnsel is en ook bij dieren voorkomt.
Staal kende als sanskritist als weinig anderen de rijke Indiase taalfilosofische traditie, die in de vijfde eeuw na Christus al verder was dan de westerse taalfilosofie ooit zou komen en die hem op het spoor van het ritueel zette (grappig voorbeeldje, dat ik terugvond in mijn aantekeningen: "dat wat gezegd wordt onzegbaar te zijn wordt door die onzegbaarheid zelf gezegd en is dus gezegd en zegbaar", aldus Bhartṛhari).
Staal bestudeerde in 1975 een uitvoering van het zeker 3000 jaar oude Agnicayana-ritueel, waarvan de rituele handelingen maar liefst twaalf dagen duurden (er zijn overigens theoretische, rituele constructies bekend uit de Vedische literatuur, die meer dan 1000 jaar duren...). Volgens Staal ontstond complex ritueel handelen, zoals het Agnicayana, toen de mens zich bewust werd dat de wereld om hem heen beïnvloedbaar was door handelend op te treden (de fase die Merlin Donald - een andere held, die gelukkig nog in leven is - de mimetische cultuur noemt en die begint met Homo erectus (2 miljoen jaar geleden) en die bij het verschijnen van de moderne mens (200.000 jaar geleden) wordt aangevuld met een volgende cultuurlaag, waarin taal de hoofdrol speelt).
Volgens Staal is het ritueel een in zichzelf besloten vorm van fysiek handelen, zonder extrensieke betekenis, zin of functie: in de handeling zelf ligt de betekenis. Het ritueel is volgens hem een uitbeelding van volmaakt handelen.

Naar aanleiding van zijn dood heb ik het ruim drie uur durende marathoninterview dat Max Pam in 1992 had met Staal nog eens beluisterd. Mooiste uitspraken (vrij geciteerd):
"Er is geen vooruitgang in de filosofie: filosofen draaien altijd rondjes om dezelfde vragen. Alle gebieden in de filosofie waarop echt vooruitgang is geboekt zijn wetenschap geworden."
"Ik ben meer geïnteresseerd in de achterliggende structuren en de geschiedenis dan in de actualiteit. Wie alleen het nieuws volgt, is als iemand die een biertje bestelt, de schuimkraag opdrinkt en als het schuim op is meteen een nieuwe bestelt."

Carnaval

Het is carnaval in Zwolle. Vreemd genoeg begint men hier eerder, zuipt men hier meer, gaat men hier 's nachts langer door en maakt men hier meer herrie dan in de gebieden waar carnaval thuishoort. Niet-katholieken die carnaval vieren: zelden toont het leven zich van een treuriger zijde. Gelukkig was het bij Zalk, langs de ingezakte ijsvlaktes op de uiterwaarden van de IJssel, geen carnaval.

Hardloper Huizenga

Op Bol.com wordt mijn boek Hardloper Huizenga aangeboden voor 45 euro. Nog geen drie jaar na verschijnen is de prijs dus al bijna verdriedubbeld (in de winkel kostte het boek 17,50). 'Schaars!', heeft de Bol-verkoper erbij gezet. Ik weet niet of ik daarom moet huilen of lachen. Het lijkt me in elk geval een goed teken dat de duizend mensen die het boek gekocht hebben het niet meteen weer hebben weggedaan. Zoals u hiernaast kunt zien, is het boek overigens ook voor een tientje te bestellen bij mij, al overweeg ik nu natuurlijk sterk om de prijs te verhogen.
Maar er is belangrijker nieuws over de hardloper. Jan Veldman heeft een prachtige toneelbewerking gemaakt van mijn boek en die gaat eind maart in première bij de Groningstalige theatergroep Waark. Haardloper Huzengoa wordt geregisseerd door Jack Nieborg, de artistiek leider van het befaamde Shakespearetheater Diever, dat met Wim Smits ook een van de drie acteurs levert. Zie voor meer informatie de website van Waark.

De Bannetocht

Jisp.
Riet.
Lucht.
Sneeuw.
Wit.
Land.
IJs.

Nou ja.

Veertiendorpentocht

"Tot waar is het ijs geveegd?"
"Hoever wil je?"
"Hangt ervan af hoe ver je kunt."
"Je kunt boven Ossenzijl zo Friesland in."
"Tot waar?"
"Zo ver als je wilt. Heerenveen, Leeuwarden..."
"Ook het Elfstedenparkoers?"
"Helemaal, als je dat wilt. Maar let wel op, want er brandt geen licht."

Ik hield het bij veertien dorpen en gehuchten in het riet van de Wieden en de Weerribben: Zwartsluis, Belt-Schutsloot, Wanneperveen, Giethoorn, Blokzijl, Muggenbeet, Wetering, Kalenberg, Ossenzijl, Nederland, Dwarsgracht, Jonen, Sint Jansklooster, Ronduite, Belt-Schutsloot, Zwartsluis.

En overal hard, zwart ijs.

De Tocht der Tochten

Ik ben er klaar voor, de trainingsstage in Spanje zit erop. Morgen nog een rustdag en dan op naar het koude vaderland. Laat de Tocht der Tochten maar komen.
Vandaag fietste ik een laatste rondje van 80 kilometer in de stralende zon. Oké, er stond een noordwesterstorm maar op de schitterende kustweg tussen Tossa de Mar en San Feilíu de Guixols had je daar weinig last van. Zestien graden gaf mijn fietscomputer aan toen ik een banaan at in de zon, vanaf honderd meter hoogte uitkijkend over de Middellandse Zee. Zeven auto's kwam ik tegen op die twintig kilometer, waarvan eentje een ploegleiderswagen was van een mij niet bekend Vlaams wielerteam. 's Zomer is de kustweg vergeven van toeristen, vertelde onze Belgische gastheer.
Maar goed, de Tocht der Tochten dus. Vijftien jaar geleden, in 1997, deed ik ook mee. Het was een schitterende schaatsdag door een betoverend landschap dat wit was uitgeslagen door de rijp. Ik heb me in dat jaar meteen ingeschreven als lid en steeds trouw de contributie betaald. Mijn startbewijs heb ik altijd bij me, in mijn portemonnaie. Ik hoop dat volgende week eindelijk zover is. Ik zal er zijn, bij de start, 's ochtends vroeg in Baflo.
De Noorderrondritten. Mooi man.

Madremanya

Het is wat anders dan het Drontermeer, dat wel. Maar tegen een ommuurd stadje als Madremanya, met drie grote palmen bij de poort, kan Elburg toch echt niet op. En de klim door de Muntanya dels Angels naar het kerkje (op 485 meter hoogte) waar Dalí ooit trouwde, is een echte: vier kilometer tegen 7,5 procent gemiddeld, met schitterende vergezichten vanaf de flanken en de top (zie foto). De zee, de Pyreneeën, Girona, de bergen van Begur, Roses - zelfs op een lichtbewolkte, maar windstille dag als gisteren kon je ver kijken. Het ijs roept en knaagt, maar de troost is groot als je op de racefiets tochtjes van 100 kilometer kunt maken door middeleeuwse landschappen met dorpjes als Monells, Sant Sadurní de l'Heura, Cruïlles en Sant Pol.

Romanyà de la Selva

Er klopte iets niet op de klim naar Romanyà de la Selva. Het waaide ongelofelijk hard. Er reden meer dan tien auto's omhoog. Halverwege liepen er opeens twee honden midden op de weg, met belletjes om hun nek. Even verderop was een vrouw hout aan het sprokkelen tussen de kurkeiken. Twee tapuiten vlogen honderd meter met me mee. En vlak onder de top begon het te sneeuwen. Ik keek op mijn tellertje en zag dat het 2,6 graden Celsius was. Vreemd.

Calella de Palafrugell

Alleen de naam al: Calella de Palafrugell. Dat roept meteen Rabelais in gedachten, maar reuzen heb ik niet ontmoet. Wel zwemmers, want het was warm in het windstille baaitje. Op het terrasje heb ik een cappuccino gedronken, die alhier helaas met slagroom wordt geserveerd. Calella de Palafrugell. Ik moest aan de balgstuw bij Ramspol denken. En aan Kadoelen bij Barsbeek. De volgende bestemming wordt Ultramort, bij Ullastret.

Coll de la Ganga

Als col stelt de Coll de la Ganga niks voor. Vanuit Calonge overbrug je ongeveer 160 hoogte-meters in 3,5 kilometer. Iets minder dan 5 procent gemiddeld dus. Maar bovenop bloeit de brem en schijnt de zon. En het enige dat je hoort zijn zoemende bijen.

Erithacus rubecula

Dan vlieg je dat hele eind naar Spanje, ben je er eindelijk, je kleine lichaampje koesterend in de winterzon, verlangend naar een welverdiend maal na gedane vliegarbeid, en dan zet je de achtervolging in op dat smakelijke insectje, dat zoemend heen en weer schiet en dan opeens de weg tussen Santa Grau en Llagostera kruist, waar misschien twee keer per uur een auto langskomt, en net op het moment dat jij overvliegt en toe wilt happen...

De top 5 van 2011

U heeft nog mijn geheel subjectieve, niet-representatieve top 5 over het jaar 2011 te goed. In de lijstjes van de specialisten zullen onderstaande titels wel weer ontbreken.

1. Mickey Newbury, American Trilogy
Okay, een geremasterde heruitgave van veertig jaar oud, maar wel een heel erg mooie. En dan vooral Looks Like Rain. De ontdekking van het jaar, wat mij betreft.
2. Paulusma, Up on the roof
Zie hier en de links aldaar.
3. Ron Sexsmith, Long Player Late Bloomer
Zie hier en de links aldaar.
4. Spinvis, Tot ziens, Justine Keller
5. Tsja, even vergeten.

En zo ontbreekt zomaar Hout Moet van Daniël Lohues waarvan ik in februari nog dacht dat het het beste album van 2011 zou worden... En ook het prachtige album Brik van De Kift staat er niet bij. Nou ja, dat loopt dan even zo. 't Was een rijk jaar, 2011.

Verblind door het licht

Het was hoog water in de IJssel, vandaag. En er liep zon over de dijk tussen Kampen en Zwolle.

Het rechte pad

Ik zoek het rechte pad.
Het rechte pad, zeg je?
Ja, zoals altijd.
Maar wat is recht?
Recht zit in de kromming naar nergens.
Nou, dat helpt.
Waarheen, zeg je?
Naar Dalfsen, naar Hoonhorst.
De weg naar huis, bedoel je?
Ik zie een gat in de wolken.
Het is het licht. De lucht draait.
Het waait, zeg je?
Ja, naar nergens.
Naar het rechte pad.
God dus.
Heb je hem ook weer.
Of haar.
Ja, laten we naar haar toe gaan.
Tastbaar en warme liefde.
Of het.
Het rechte pad?
Echt.
Of '...'.
Wat zeg je?
Ik prefereer het grote zwijgen.
Laten we dan maar ophouden.

Waarom je fietst

Het is de zoete pijn, zegt Spinvis in een mooi interview in de Volkskrant. Pijn die bestaat uit 'iets wat er misschien niet eens is, een heimwee naar ergens waar je nooit was, een zelfbedacht verlangen naar iets wat niet bestaat'. En je herkent de aflopende graden van onzekerheid, van het hoopvolle 'misschien' via een onbezocht 'ergens' naar het ontkennende 'niet'. En je denkt: hij heeft gelijk en toch ook niet. Maar die gedachte komt pas achteraf.
Het is niet Spinvis die in je hoofd zit als je eerder die middag over de Vechtdijk fietst, maar Mickey Newbury. 'Write a song a song, write a song about her', zingt hij en je zingt hardop mee. En hoewel je het nog niet beseft, word je overvallen door de euforie. En je denkt: wat is dit?
Het zijn de diagonale strepen in de wolken en daarachter de zon die probeert door te breken.
Het zijn de knipperende lichten van de spoorwegovergang, met elektriciteitsmasten op de achtergrond, die even later blijken te zingen.
Het zijn de slingers in de Vechtdijk, die verlaten door het land kronkelt.
Het is de techno-roep van de fazant die opgeschrikt wegrent.

'Hum a tune a tune, hum a tune, you miss her', zing je met Mickey Newbury. En je denkt: ja, misschien draagt dat er op een kromme, onbegrijpelijke manier ook wel aan bij. En je fietst bijna juichend verder, een met de wereld en wat daar in is, tot je weer denkt: wat is dit?
Het is de zwaan, die argwanend door het water glijdt.
Het zijn de omgeploegde, kale akkers, en de oude Sallandse boerderijen, want je wist al voor je op de fiets stapte dat het vandaag niet op de Veluwe was te vinden.
Ja, het is zelfs de koude tegenwind.
Het is het gevoel van lamswollen zooltjes op je voeten.
Het is vooral het decemberlicht.
Het is de stilte.
Het is het besef dat het vandaag zondag is, de dag dat we er van oudsher ontvankelijk voor zijn.

'Yesterday's newspaper forecasts no rain for today', zingt Mickey Newbury in je hoofd. 'But yesterday's news was old news, the skies are all grey'. En even plotseling als de euforie kwam, is ze weer verdwenen en vlakt je stemming af naar een aangename vrolijkheid. En terwijl je langs Dalfsen fietst, naar Rechteren, en later langs het Overijsschels Kanaal, waar je ooit iets soortgelijks beleefde, denk je na over wat het was. Je voelt heimwee naar wat net voorbij is en probeert het tevergeefs weer op te roepen. Je realiseert je dat zo gauw je het benoemt de euforie, of hoe je het ook wilt noemen, achter de woorden verdwijnt. En dat dan ook meteen de twijfel komt of het er wel echt was, of je het niet allemaal achteraf verzonnen hebt. En je voelt de zoete pijn, het besef dat het onstuitbare verlangen om alles in woorden (of beelden of muziek) te vangen, de ervaring mogelijk maakt, maar tegelijkertijd in de weg staat. Dat de euforie er is en niet is -- onkenbaar voor altijd.

En dat dát het is waarom je fietst (en zingt -- en schrijft -- en foto's maakt -- en leest -- en ...)

Skiën in november

Het afgelopen weekeinde was ik in Ischgl voor de opening van het wintersportseizoen. Voor het Dagblad van het Noorden schreef ik daar de volgende reportage over, die goed past in de serie '...in november'.

Skiën op geelbruine alpenhellingen
Het is een bizar gezicht: kilometers lange witte linten kronkelen door de bergen, terwijl er op de toppen alleen wat zomerse sneeuwvelden liggen. De omringende alpenhellingen zijn geelbruin, maar op de witte sneeuwbanen krioelt het van de skiërs en snowboarders; vrijdag zevenduizend stuks, zaterdag veertienduizend. Welkom in Ischgl: sneeuwzeker, ook als het niet gesneeuwd heeft.
"Vier weken zon, hoge temperaturen en geen vlok sneeuw", vat Hannes Parth de situatie samen. Parth is de baas van de skipistes in Ischgl en zo extreem als dit jaar heeft hij het nog niet eerder meegemaakt. Maar het dorp heeft bijna duizend sneeuwkanonnen en daardoor ligt er ruim 80 kilometer piste, terwijl in heel veel andere wintersportplaatsen de seizoensopening is uitgesteld. Pas eind deze week wordt er verse sneeuw verwacht in de alpen.
"Zeshonderduizend kubieke meter water hebben we dit jaar tot nu toe verwerkt", zegt Parth. Goed voor anderhalf miljoen kuub kunstsneeuw, een hoeveelheid die de afgelopen jaren gemiddeld in een heel seizoen werd verbruikt. Kosten: 4,5 miljoen euro. "We hebben gelukkig nog wat geld over van vorig seizoen", zegt Parth. Maar veel langer moet de droogte niet duren, geeft hij toe. "Water is er genoeg, maar we mogen per jaar maar 1,1 miljoen kubieke meter omzetten in kunstsneeuw."
Het openingsweekend is heel belangrijk voor Ischgl, dat zich de afgelopen jaren met grote popconcerten tot een populair feestdorp in de Oostenrijkse Alpen heeft ontwikkeld. Het succes begon met het Top of the Mountain Concert van Elton John in 1995. Daarna kwamen grootheden als Sting en Rihanna naar Ischgl voor gratis popconcerten in de winterse buitenlucht. Dit seizoen staan er maar liefst drie op het programma: aan het begin van het seizoen, met Pasen en bij de seizoensafsluiting op 30 april.
"Het is altijd leuk in Ischgl", zegt een Nederlands stel, dat zaterdag in een stoeltjeslift geniet van de zon. Dat ze skiën in een onwerkelijk, kunstmatig landschap deert ze niet. "Vorig jaar waren we hier ook in het openingsweekend. Toen was er heel veel sneeuw, maar het vroor 15 graden. Dan liever dit." Geen moment hebben ze erover gedacht om de reis af te zeggen wegens het ontbreken van echte sneeuw.
De strakke show van de Zweedse popgroep Roxette is zaterdagavond de aftrap voor een avond ongelimiteerd feesten. Uren later zwalken dronken, kotsende mensenmassa’s door de straten, die plakken van de drank en bezaaid liggen met gebroken glas en andere rotzooi.
Slechts weinigen staan zondagmorgen vroeg alweer op de zonovergoten pistes om nog een dag te genieten van de opvallend goede sneeuw. "Zolang we ons dit soort idiotie nog kunnen veroorloven, valt het wel mee met de crisis in Europa", merkt een van hen lachend op. Want bizar blijft het wel, skiën in de geelbruine bergen.

Boterbloemen in november

Langs de IJssel,
op de de dijk,
in het felle herfstlicht,
onder een blauwe hemel met witte strepen.

Daar stonden ze.